अमिश त्रिपाठी - द चोला टायगर्स: अ‍ॅव्हेंजर्स ऑफ सोमनाथ ★★★★

भारतीय साहित्याच्या विश्वात इतिहास आणि पौराणिक कथांचे अतिशय वेगाने आणि चित्रपटमय शैलीत सादरीकरण करण्यासाठी प्रख्यात लेखक अमिश त्रिपाठी ओळखले जातात. 'शिवा ट्रायलॉजी'पासून ते 'लेजेंड ऑफ सुहेलदेव'पर्यंत त्यांनी आपल्या विशिष्ट लेखनशैलीने वाचकांना नेहमीच खिळवून ठेवले आहे. 'द चोला टायगर्स: अ‍ॅव्हेंजर्स ऑफ सोमनाथ' या त्यांच्या नवीन पुस्तकाने या ऐतिहासिक रोमांचक साहित्याच्या परंपरेत एक अत्यंत मानाचा अध्याय जोडला आहे. हे पुस्तक वाचकाला थेट इसवी सन १०२५ च्या कालखंडात घेऊन जाते. ही तीच वेळ आहे, जेव्हा क्रूर आक्रमक महमूद गझनी याने गुजरातच्या पवित्र आणि वैभवशाली सोमनाथ मंदिरावर भीषण हल्ला करून अतोनात विध्वंस केला होता. सोमनाथ मंदिरातील पवित्र शिवलिंगाची झालेली विटंबना, निष्पाप प्रजेचा झालेला संहार आणि मंदिराची झालेली प्रचंड लूट या राखेतून उफाळून आलेली सूडाची आणि न्यायाची प्रबळ भावना, हा या पुस्तकाचा मुख्य गाभा आहे. एका उद्ध्वस्त झालेल्या राष्ट्राला पुन्हा उभे करण्यासाठी आणि शत्रूला धडा शिकवण्यासाठी रचलेला हा एक अभूतपूर्व कट आहे.

कथेचे मुख्य केंद्र आहेत इतिहासातील महान सम्राटांपैकी एक, सम्राट राजेंद्र चोल. गझनीच्या या क्रूर आणि अमानुष कृत्यानंतर हतबल न होता, राजेंद्र चोल एका प्रतिशोधाची आणि न्यायाची कठोर शपथ घेतात. या अत्यंत अवघड मोहिमेसाठी ते एका असामान्य आणि वैविध्यपूर्ण चमूची स्थापना करतात. या चमूमध्ये चार मुख्य पात्रांचा समावेश आहे: एक अत्यंत शूर आणि रांगडा तमिळ योद्धा, एक चतुर आणि व्यवहारज्ञानी गुजराती व्यापारी, भगवान अय्यप्पा यांचा एक निस्सीम, शांत पण शक्तिशाली भक्त, आणि माळवा प्रांतातील एक अत्यंत बुद्धिमान आणि धोरणी विद्वान. ही सर्व पात्रे केवळ योद्धे नाहीत, तर ती संपूर्ण भारताच्या भौगोलिक आणि सांस्कृतिक छटांचे प्रतिनिधित्व करतात. एका व्यापाऱ्याची समयसूचकता, योद्ध्याची आग, भक्ताची अथांग शांतता आणि विद्वानाची बुद्धिमत्ता या सर्वांच्या मिलाफातून निर्माण झालेली ही टीम अफलातून आहे. या वेगवेगळ्या प्रांतांतील आणि विचारसरणीच्या पात्रांना एकत्र आणून अमिश यांनी एक उत्तम समीकरण जुळवले आहे. हे केवळ गझनीला शिक्षा देण्याचे कथानक राहत नाही, तर ते भारताच्या अढळ आणि अखंड आत्म्याला पुन्हा जागृत करण्याचे मोठे मिशन बनते.

अमिश त्रिपाठी यांची लेखनशैली या पुस्तकात तिच्या सर्वोच्च शिखरावर पाहायला मिळते. कथेचा वेग बाणाच्या गतीसारखा अत्यंत वेगवान, थेट आणि धारदार आहे. लेखकाने वर्णनात्मक आणि संथ भाषाशैली टाळून थेट कृतीला प्राधान्य दिले आहे. तलवारींचा खणखणाट, घोड्यांच्या टापांचा उडणारा धुरळा आणि युद्धापूर्वीची ती शांत पण तणावपूर्ण प्रार्थना हे सर्व वाचताना आपण प्रत्यक्ष ११ व्या शतकातील रणांगणात उभे आहोत, असा भास होतो. विशेषतः 'खुजदारचे युद्ध' अतिशय अंगावर काटा आणणारे आणि थरारक रंगवले आहे. रणांगणातील धूळ, सैनिकांच्या किंकाळ्या, रक्ताचा सडा आणि युद्धाचा प्रचंड तणाव लेखकाने शब्दांतून इतका जिवंत केला आहे की वाचक क्षणभरही पुस्तक खाली ठेवू शकत नाही. काही ठिकाणी वाचक म्हणून आपल्याला असे नक्कीच वाटते की लेखकाने महान चोल साम्राज्याच्या वैभवात, तिथल्या संस्कृतीत आणि जीवनशैलीत थोडे अधिक रेंगाळायला हवे होते, पण कथेतील तातडी आणि मोहिमेचे गांभीर्य पाहता हा वेगवान प्रवाह अगदी योग्य वाटतो.

केवळ हाणामारी, सूड आणि युद्ध यापलीकडे जाऊन हे पुस्तक 'राष्ट्रीय एकतेचा' एक अत्यंत महत्त्वाचा संदेश देते. "आपण सर्व एक आहोत" हा धागा संपूर्ण पुस्तकात अत्यंत कौशल्याने गुंफलेला आहे. सद्यस्थितीतील विभाजित आणि विस्कळीत जगाच्या पार्श्वभूमीवर, हजार वर्षांपूर्वीची ही कथा आपल्याला एक मोठा आणि मोलाचा धडा शिकवते: "एकत्र राहिलो तर आपण कोणत्याही संकटावर मात करून टिकून राहू, एकटे पडलो तर सहज नष्ट होऊ." गझनीच्या दरबारातील रक्ताने माखलेली संपत्ती आणि क्रूरता विरुद्ध चोल साम्राज्याची उदात्त भव्यता आणि धर्मनिष्ठा यातील विरोधाभास लेखकाने अत्यंत प्रभावीपणे मांडला आहे. हा विरोधाभास केवळ दोन राज्यांचा नसून दोन भिन्न प्रवृत्तींचा आहे. जमेच्या बाजू: पुस्तकाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे याची प्रचंड गती आणि युद्धप्रसंगांचे डोळ्यांसमोर उभे राहणारे जिवंत वर्णन. राजेंद्र चोल यांच्यासारख्या महान योद्ध्याला सोमनाथचा रक्षक आणि सूड घेणारा म्हणून कल्पिणे, हीच मुळात एक अतिशय कल्पक आणि अंगावर शहारे आणणारी संकल्पना आहे. पात्रांमधील विविधता आणि त्यांचे एकमेकांसोबतचे नाते खूप सुंदर रंगवले आहे.

बदला घेण्याच्या कथांमध्ये जो एक प्रकारचा साचेबद्धपणा असतो, तो काही ठिकाणी स्पष्टपणे जाणवतो. तसेच, ११ व्या शतकातील ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असताना पात्रांच्या तोंडी असलेली काही वाक्ये आणि त्यांची भाषाशैली थोडी जास्तच आधुनिक वाटते, जी ऐतिहासिक गांभीर्याला थोडा छेद देते. याशिवाय, ज्यांच्या नावावर हे पुस्तक आहे, त्या सम्राट राजेंद्र चोल यांच्या वैयक्तिक आयुष्याबद्दल आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाबद्दल वाचायला थोडे अधिक मिळायला हवे होते, ही रुखरुख कायम राहते. 'द चोला टायगर्स: अ‍ॅव्हेंजर्स ऑफ सोमनाथ' हे पुस्तक अमिश त्रिपाठी यांच्याच 'लेजेंड ऑफ सुहेलदेव' या पुस्तकाचा पुढचा आणि अधिक प्रगत टप्पा वाटते. हे पुस्तक तुम्हाला खूप मोठे तत्त्वज्ञान शिकवण्याचा किंवा जड विचार मांडण्याचा प्रयत्न करत नाही, तर ते तुम्हाला अशक्य वाटणाऱ्या परिस्थितीशी दोन हात करण्याचे धैर्य, स्वधर्माचे रक्षण आणि प्रतिकारशक्ती यांची ज्वलंत आठवण करून देते. महमूद गझनीला वाटले असेल की त्याने सोमनाथ उद्ध्वस्त करून भारताचा आत्मा कायमचा तोडला आहे, पण यांसारख्या शौर्यकथा हे सिद्ध करतात की भारताचा आत्मा कधीही मोडला जाऊ शकत नाही; तो राखेतूनही पुन्हा फिनिक्स पक्ष्यासारखा भरारी घेतो.

तुम्ही जर ऐतिहासिक थरारकथांचे  आणि पौराणिक कथांचे चाहते असाल आणि इतिहासासोबतच कल्पकतेची जोड असलेल्या युद्धकथा वाचायला तुम्हाला आवडत असेल, तर हे पुस्तक तुम्ही नक्कीच वाचायला हवे. झोपमोड करून एका बैठकीत वाचून काढावे, अशी ही एक अप्रतिम शौर्यगाथा आहे.