Posts

सुरेशचंद्र नाडकर्णी - पृथ्वीवर माणूस उपराच ★★★★★

Image
या अफाट विश्वात जीवसृष्टी फक्त पृथ्वीवरच का आहे ? हे माणसाला अनेक वर्ष पडलेले कोडे आहे. अब्जावधी वर्षांच्या उत्क्रांतीनंतर फक्त मानव जातच का विकसित झाली ? इतर प्राणी अप्रगत का राहीले ? हाही एक मोठ्ठा यक्षप्रश्न आहे. एरिक वॉन डेनीकेन या शास्त्रज्ञाने आपली सगळी हयात या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्यात घालवली. या शास्त्रज्ञाच्या शोधांचा सार सुरेशचंद्र नाडकर्णी यांनी या पुस्तकात दिलेला आहे. हा विषय तसा अत्यंत गहन आणि क्लिष्ट आहे. नाडकर्णी यांनी अनेक वर्षांचे हे संशोधन अनेक चित्रांसकट या छोटेखानी पुस्तकात सर्वसामान्य वाचकांसाठी सुलभ भाषेत मांडले आहे. काही लोकांना या पुस्तकात मांडलेले मत अतिशयोक्तिपूर्ण आणि काल्पनिक वाटण्याची शक्यता आहे. तुम्ही कशाप्रकारे विचार करता यावर हे अवलंबून आहे. तुम्ही पारंपारीक आणि आध्यात्मिक विचारसरणीचे असाल, तर या पुस्तकतील देव म्हणजे परग्रहावरील अंतराळवीर होते ही कल्पना रुचणार नाही. सकाळमध्ये हे पुस्तक लेखमालिकेच्या स्वरूपात प्रसिद्ध करताना, अनेक वरिष्ठ वाचकांनी त्याला विरोध केला होता असे खुद्द लेखकानेच प्रस्तावनेत सांगितले आहे. या पुस्तकात आपले म्हणणे स्पष्ट करण्यासाठ...

निरंजन घाटे - स्वप्नचौर्य ★★★★

Image
आधुनिक मराठी विज्ञान कथांचे भीष्म पितामह कोण असे कोणी विचारले तर निरंजन घाटे यांचे चित्र समोर उभे राहते. मी कॉलेजला असल्यापासून त्यांच्या विविध विज्ञान कथांचा आणि विज्ञान लेखनाचा आस्वाद घेतला आहे. त्यांचे कथा लेखन ओघवते आणि चातुर्यपूर्ण असते. स्वप्नचौर्य हा एक कथासंग्रह माझ्या वाचनात आला. विज्ञानकथांचे पितामह या नात्याने त्यांच्याकडून अपेक्षा फार असतात, पण प्रत्येक वेळी हे रसायन जुळून येईलच असे काही नाही. अगदी पहिल्या 'पराभूत' या कथेने माझी निराशा केली. घाटे सर नेहमी त्यांच्या कथा एका अंधारात सुरू करतात. निम्मी कथा वाचेपर्यन्त कशाचा पायपोस कशाला लागत नाही. आणि कथेच्या अगदी शेवटी त्या कथेतील विज्ञानाचा उलगडा  करतात. या कथेचे असेच झाले आहे. अगदी निम्याहून अधिक कथा संपेपर्यंत काय चालले आहे ते समजत नाही. कुठले पात्र कोणाचे काय लागते हे न समजल्यामुळे बराच गोंधळ उडतो. घाटे सरांनी कथा सुरुवात करताना, कथेची पार्श्वभूमी थोडक्यात सांगणे वाचकांच्या दृष्टीने सोईचे ठरेल असे वाटते. अयोनिज या कथेत मानवी क्लोनिंगची कल्पना सुचवून शेवटी अचानक त्याचा ज्योतिष शास्त्राशी संबंध लावून थोडी निराशा केल...

दक्ष त्यागी - अ नेशन ऑफ इडियटस ★★★

Image
दक्ष त्यागी हे नाव आधी कधी ऐकले नव्हते. एकदा सहज अॅमेझोनवरील बुकस्टोर चाळत असताना, अ नेशन ऑफ इडियटस हे पुस्तक दिसले. नावावरूनच हे पुस्तक एखाद्या 'दिमागी नक्षल' ने लिहिले असण्याची दाट शक्यता वाटली. ते काही प्रमाणात खरेही ठरले. या पुस्तकात भारतीय पारंपारीक रूढी, कल्पना इत्यादींना वेड्यात काढले आहे. काही गोष्टी निंदनीय आहे हे जरी खरे असले, तरी काही गोष्टी परंपरा जतन करण्यासाठी आवश्यकही असतात. प्रत्येक गोष्ट कम्युनीस्ट लेन्स मधून पाहून चालत नाही. या कम्युनीस्ट विचारसरणीतही अनेक त्रुटी आहेत हे 'दिमागी नक्षलवादी' सोईस्करपणे विसरतात. हा दक्ष त्यागी त्यातलाच एक दिसतो. प्रत्येक प्रस्थापीत गोष्टींविरुद्ध बंड करायचे ही यांची मानसिकता असल्याचे दिसून येते. या पुस्तकातील बुद्धीला न पटणारा विरोधाभास जर बाजूला ठेवला तर तसे हे पुस्तक वाचण्याजोगे मनोरंजक झालेले आहे. भारतातील काही गोष्टी पारंपारीक रिवाज म्हणून मान्यताप्राप्त आहेत. त्यांच्या इतिहास भूगोलाची कोणी चर्चा करत नाही. उदाहरणार्थ भावाने बहिणीला राखी बांधण्याची प्रथा. परंतु भारतातील काही तथाकथित पुरोगामी लोक (ज्यांना हल्लीच मोदीजीं...

जेमी ग्रीन - द पॉसिबिलिटी ऑफ लाईफ ★★★

Image
"ब्रह्मांडात आपण खरोखरच एकटे आहोत का?" हा मानवी इतिहासातील सर्वात गूढ आणि रोमांचक प्रश्न आहे. याच प्रश्नाचा अतिशय रंजक आणि नाविन्यपूर्ण अंगाने वेध घेणारे पुस्तक म्हणजे 'द पॉसिबिलिटी ऑफ लाईफ'. साधारणतः जेव्हा आपण परग्रहवासीयांबद्दल विचार करतो, तेव्हा आपल्या डोळ्यांसमोर हॉलीवूड चित्रपटांमधील अवाढव्य डोळे असणारे किंवा पृथ्वीवर हल्ला करणारे जीव येतात. परंतु, जेमी ग्रीन यांचे हे पुस्तक या साच्याबाहेर पडून, विज्ञानाचे नियम आणि मानवी कल्पनाशक्ती यांची सुरेख सांगड घालत एका नव्या विश्वाची सफर घडवते. हे पुस्तक केवळ परग्रहवासीयांच्या शोधापुरते मर्यादित नाही, तर ते 'माणूस असणे म्हणजे नेमके काय?' या अधिक सखोल व तत्त्वज्ञानात्मक प्रश्नाचाही वेध घेते.    हे पुस्तक प्रामुख्याने जीवशास्त्राची उत्पत्ती, एक्झोप्लॅनेट्सचा शोध आणि 'गोल्डीलॉक्स झोन' (जिथे जीवसृष्टी फुलण्यासाठी योग्य तापमान असते) यांसारख्या संकल्पनांभोवती फिरते. १९९२ मध्ये जेव्हा पहिल्या एक्झोप्लॅनेटचा शोध लागला, तेव्हापासून खगोलशास्त्रात एक मोठी क्रांती झाली. ग्रीन यांनी या पुस्तकाची विभागणी 'उत्पत्ती...

एस. हुसेन झैदी - द डेंजरस डझन ★★★★★

Image
     भारतातील गुन्हेगारी विश्वावर आणि विशेषतः मुंबईच्या अंडरवर्ल्डवर लिहिणाऱ्या मोजक्या आणि ख्यातनाम लेखकांमध्ये 'एस. हुसेन झैदी' यांचे नाव अत्यंत आदराने आणि कुतूहलाने घेतले जाते. 'डोंगरी टू दुबई', 'माफिया क्वीन्स ऑफ मुंबई' आणि 'ब्लॅक फ्रायडे' यांसारख्या गाजलेल्या पुस्तकांमधून त्यांनी अंडरवर्ल्डचे अतिशय वास्तववादी दर्शन वाचकांना घडवले आहे. २६ जुलै २०२४ रोजी सायमन अँड शुस्टर द्वारे प्रकाशित झालेले त्यांचे 'द डेंजरस डझन: हिटमेन ऑफ द मुंबई अंडरवर्ल्ड' हे पुस्तक याच मालिकेतले एक अत्यंत थरारक पुस्तक आहे.      या पुस्तकात झैदी यांनी मुंबई अंडरवर्ल्डमधील बारा कुख्यात 'हिटमेन्स'च्या (सुपारी घेऊन हत्या करणारे गुंड) आयुष्यावर प्रकाश टाकला आहे. मुन्ना झिंगाडा, फरीद तानाशा, बाबा रेड्डी यांसारख्या, अंडरवर्ल्डच्या गुन्हेगारी साम्राज्यात स्वतःचे वर्चस्व नसतानाही आपल्या बॉसच्या आदेशावर रक्ताचे सडे पाडणाऱ्या या १२ क्रूर मारेकऱ्यांच्या कथा या पुस्तकात मांडण्यात आल्या आहेत. स्वतःची टोळी नसतानाही या मारेकऱ्यांचा पोलिसांच्या केस डायऱ्यांमध्ये आणि फायलींमध्ये ...

अनिल लांबा - फ्लर्टींग विथ स्टॉकस् ★★★

Image
अनिल लांबा यांच्या फ्लर्टींग विथ स्टॉकस् या पुस्तकातील एक छोटा उतारा एकदा एका वर्तमानपत्रात माझ्या वाचनात आला. तो मला अत्यंत उत्कंठावर्धक वाटला आणि मी हे पुस्तक वाचायचे ठरवले. त्या उताऱ्यात शेअरमार्केट संदर्भातल्या लोकांच्या आयुष्यातला एक छान प्रसंग चित्रित केला होता. त्या उताऱ्यावरून हे पुस्तक काहीसे कथा स्वरूपात आहे असे माझे मत झाले होते. पण हे पुस्तक वाचायला घेतल्यावर माझी निराशा झाली. हे पुस्तक एक स्टॉक मार्केटचे मॅन्युअल असून त्यात त्यातील विविध संदर्भांचा अर्थ सांगितला आहे, हे माझ्या लक्षात आले. प्रत्यक्ष जीवनातले गंमतीदार प्रसंग फार कमी दिलेले आहेत. लेखक अनिल लांबा हे एक चार्टर्ड अकाऊंटंट असल्यामुळे त्याचा प्रभाव या पुस्तकावर पडला आहे. एखाद्या चार्टर्ड अकाऊंटंटने (गुंतवणूकदाराने नव्हे) स्टॉक मार्केटचे विश्लेषण कंपन्यांच्या नफा-नुकसानीच्या (बॅलेन्स शीट) आकडेवारीवरुन कसे करावे, त्यातील विवध संदर्भांचा अर्थ काय याचा विचार पुस्तकात केला आहे. परंतु सर्वसाधारण गुंतवणूकदार हे आकडे कसे फसवे असतात हे जाणतो. चांगली कंपनी शोधण्यासाठी कुठल्याही आकडेवारीचा अभ्यास करण्याची गरज नसते. कुठल्याही...

ना रुजला विचार...ना बहरला सहकार..!

Image
पश्चिम महाराष्ट्राने सहकाराच्या बळावर आर्थिक क्रांती घडवली. साखर कारखाने उभे राहिले, दूध संघ वाढले, सहकारी बँकांचे जाळे विस्तारले आणि गावोगावी रोजगार निर्माण झाला. मात्र, कोकण  नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध असूनही सहकाराच्या बाबतीत मागे राहिला. हा केवळ भौगोलिक प्रश्न नाही, तर मानसिकतेचा प्रश्न आहे.कोकणात आंबा आहे, काजू आहे, मासेमारी आहे, पर्यटन आहे, मेहनती लोक आहेत. मग सहकार का वाढला नाही? कारण इकडे एखादी व्यक्ती पुढे जात असेल, एखादी संस्था उभी राहत असेल तर त्याला हात देण्याऐवजी त्याचे पाय खेचण्याची स्पर्धा सुरू होते. गटबाजी, अहंकार आणि वैयक्तिक वैर यामध्ये सामूहिक हित हरवून जाते. शेतकरी आणि सामान्य माणसांच्या उन्नतीसाठी जिथे प्रशासन कमी पडत होते तिथे सहकार एक संजीवनी ठरला. विशेषतः पश्चिम महाराष्ट्रात सहकार जोमाने वाढला. तिकडे सहकाराच्या रोपट्याचा वटवृक्ष बनवला. कोकणात मात्र सहकार म्हणावा तसा रुजला नाही.  याचे मुख्य कारण म्हणजे कोकणवासीयांनी मानसिकता. ती बदलणे हे आजही आव्हान आहे. दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे राजकीय इच्छाशक्तीचा अभाव. आपली राजकीय पकड मजबूत करून किंवा मजबूत करण्यासाठ...